Lady Di

Only do what your heart tells you. 

Princess Diana

ՀՀ Էներգետիկա

Լինելով սակավ էներգակիրներ ունեցող երկիր` Հայաստանն այսօր տարածաշրջանում էլեկտրաէներգիա արտահանող երկիր է։ 2007 -2011 թվականներին հանրապետությունից արտահանվել է մոտ 4 մլրդ կՎտ ժամ էլեկտրաէներգիա։ Էլեկտրաէներգիայի սպառման աճը 2002-2010թթ-ին բնութագրվում է տարեկան 3.6% միջինացված ցուցանիշով, իսկ բնական գազի սպառման աճը` տարեկան 5.1% միջինացված ցուցանիշով, ընդ որում` բնական գազ սպառող բաժանորդների թիվն աճել է 560230/2008թ./մինչև 595581/2010թ./: Համաշխարհային տնտեսական ճգնաժամն իր բացասական ազդեցությունը թողեց նաև մեր երկրի տնտեսության աճի տեմպերի վրա, ինչի հետևանքով` 2009թ.-ին 2008թ-ի նկատմամբ էլեկտրաէներգիայի սպառումը նվազել է շուրջ 7.4%,- ով, իսկ բնական գազի սպառումը` շուրջ 20.3%-ով: 2011թ-ի առաջին եռամսյակում 2010թ-ի նույն ժամանակահատվածի նկատմամբ տեղի է ունեցել ինչպես էլեկտրաէներգիայի, այնպես էլ բնական գազի սպառման աճ: Էլեկտրաէներգիայի սպառման աճը կազմել է մոտ 5.85%, իսկ բնական գազինը` 6.6%:
Մարդկության զարգացմանը համընթաց ավելանում է էներգիաից կախումը: Պետության համար կարևոր մի շարք ճյուղեր ուղակիորեն կախվածություն ունեն էներգիաից և առանց դրա տնտեսությունը չի կարող նյութական արտադրանք տալ : Կենցաղում մարդիկ ուղակի կախվածություն ունեն լույսից և էլեկտրաէներգիաից : Ինչպես ուրիշ երկրներ այնպես ել ՀՀ -ն առանց էներգիաի չի կարող զարգանալ : ՀՀ - ում ստացվող ամբողջ նյութական արտադրանքը առանց էլեկտրաէներգիաի չի կարող լինել : ՀՀ - ում էլեկտրաէներգիա ստանում են ՀԷԿ- երից, ՋԷԿ-երից և ԱԷԿ - ներից : ՀԷԿ-երը կառուցվում են մշտական հոսք և թեքություն ունեցող գետերի վրա : ՀԷԿ-երը համեմատաբար քիչ վնաս են հասցնում շրջակա միջավայրին , սակայն դրանք ել են ունենում իրենց ազդեցությունը շրջակա միջավայրի վրա: Ամբարտակներ և ջրամբարներ կառուցելու հետևանքով մեծ քանակությամբ հողային զանգվածներ անցնում են ջրի տակ , խախտվում է տվյալ տարացքի կենդանական կյանքը , իսկ ամբարտակների վթարների պաճաոով ջրհեղեղներ են առաջանում , ՀՀ -ում և մի շարք այլ երկրներում ամենաշատ էլեկտրաէնեգիա ստանում են հենց ՀԷԿ-երց, այն համեմատաբար էժան է : ՀՀ-ում ամենաշատ էլեկտրաէներգիա ստացվում է Հրազդան գետի վրա կառուցվաց Հրազդանի ՀԷԿ-ից : ՋԷԿ-երը աշխատում են վառելանյութով , վառելիքի այրման հետևանքով առաջանում է էներգիա : Բայց այս եղանակով էներգիա ստանալը բավականաչափ մեծ վնասներ է հասցնում շրջակա միջավայրին , վառելիքի այրման ընթացքում մեծ քանակությամբ ածխաթթու գազ է արտանետվում , ինչը հանգեցնում է ջերմոցային էֆեկտի և գլոբալ տաքացման : ԱԷԿ - ները աշխատում են ռադիոակտիվ նյութերով ինչպիսին է օրինակ ուրանը : ԱԷԿ-ների դեբքում այն ավելի թանկ է և ավելի շատ է վնաս հասցնում շրջակա միջավայրին:
ՀՀ-ում այլընտրանքային էներգիան ունի հիմնական երկու ճյուղեր: Ճյուղերից մեկը դա արևային էներգիայի ստացումն է, բայց հաշվի առնելով Հայաստանի կլիմայական պայմանները կարող ենք ասել որ Հայաստանում արևային էներգիա ստանալը էֆեկտիվ չի լինի: Մյուս հիմնական ճյուղը դա ՀԷԿ-երի կառուցումն ու շահագործումն է: Մենք կարող ենք ասել, որ ուրիշ էներգիայի աղբյուրների(ՋԷԿ) հետ համեմատած մենք հաջող գործոնեություն ենք ծավալում: Այսօր Հայաստանում կան 140-ից ավել ՀԷԿ-էր։

Աղբյուր՝ 1, 2, 3, 4

Բնօգտագործումն ու Բնապահպանությունը ՀՀ-ում

    

Պետք չէ շատ հպարտանալ բնության նկատմամբ մեր հաղթանակներով: Ամեն մի այդպիսի հաղթանակից նա պատժում է մեզ:
Ֆրիդրիխ Էնգելս

My favorite artist

Առաջադրանք

Հայոց լեզուն ծագել է հայ ժողովրդի ձևավորմանը զուգընթաց՝ հայկական լեռնաշխարհում: Պատկանում է հնդեվրոպական լեզվաընտանիքին և առանձին, ինքնուրույն ճյուղ է: Նախամաշտոցյան շրջանում մշակվել է բանավոր խոսքում,բանահյուսության մեջ,պաշտամունքային արարողությունների, իսկ քրիստոնեության ընդունումից հետո նաև քարոզչության ընթացքում: Գրավոր հուշարձաններով ավանդվել է V դարի սկզբից՝ հայոց գրերի գյուտից անմիջապես հետո:

Հայերենի զարգացման գրավոր փուլն ընդունված է բաժանել 3 շրջանի՝ հին հայերեն՝ գրաբար (V–XI դարեր), միջին հայերեն (XII–XVI դարեր),նոր հայերեն՝ աշխարհաբար (XVII դարից մինչև մեր օրերը): Գրաբարին զուգահեռ գոյություն է ունեցել նաև խոսակցականը՝ բարբառային որոշ երանգավորումներով: Գրաբարով գրել և օտար լեզուներից թարգմանել են Մեսրոպ Մաշտոցը, Կորյունը, Մովսես Խորենացին, Եղիշեն, Եզնիկ Կողբացին, Գրիգոր Նարեկացին, Ներսես Շնորհալին և ուրիշներ: Մատենադարանում պահվող ավելի քան 17 հզ. հայերեն ձեռագրերի մեծ մասը գրաբար է:
Գրաբարի խոսակցական տարբերակը, ժամանակի ընթացքում արմատապես փոփոխվելով հանգել է լեզվական նոր որակի՝ միջին հայերենի, որն ունեցել է պետական լեզվի կարգավիճակ և գործառնության լայն շրջանակներ: Հին և միջին հայերենները զգալի տարբերություններ ունեն լեզվական կառուցվածքի բոլոր մակարդակներում: Միջին հայերենով են գրել նշանավոր բանաստեղծներ Ֆրիկը, Կոստանդին, Երզնկացին, Հովհաննես Թլկատինցին, Մկրտիչ Նաղաշը,   Նահապետ Քուչակը և ուրիշներ: Միջին հայերենը զարգացման անցումային օղակ է՝ գրաբարից աշխարհաբար:
Աշխարհաբարը ձևավորվել է 2 խոշոր բարբառային միավորումների (արևմտահայ և արևելահայ), մասնավորապես Կոստանդնուպոլսի և Արարատյան բարբառների հիմքի վրա: XVII դարից կազմավորվել են 2 խոշոր տարբերակները՝ արևմտահայերենը և արևելահայերենը: XIX դարի կեսին այս լեզուներն անկախ գրական լեզուներ էին: Արևմտահայերենի և արևելահայերենի տարբերությունները մեծ չեն, երկուսն էլ հավասարապես գեղեցիկ են և լրացնում են միմյանց: Այս լեզուները զարգացել են հետագա գրական մշակման, քերականական կառուցվածքի, հստակեցման,բառապաշարի հարստացման, անհարկի օտարաբանություններից մաքրման ճանապարհով:
Արդի գրական արևելահայերենը պետական լեզվի կարգավիճակի շնորհիվ ունի հետագա զարգացման, մշակման, նորմավորման ավելի մեծ հնարավորություններ  քան արևմտահայերենը, որը սփյուռքահայության հաղորդակցման լեզուն է:
Ե՛վ արևմտահայ, և՛ արևելահայ գրական լեզուներով ստեղծվել և ստեղծվում են գրական բարձրարժեք գործեր, գիտական աշխատություններ, լույս են տեսնում գրքեր, թերթեր, ամսագրեր:
Հայոց լեզուն հայ ժողովրդի ինքնության պահպանման ու հարատևման միակ գրավականն է: Ուստի պետք է սիրով ու երկյուղածությամբ վերաբերվել նրան:

  << Մեր լեզուն մեր հայրենիքն է>>:
Ավետիք Իսահակյան

<<Աստծու հետ խոսելու միակ լեզուն հայերենն է>>:
Ջորջ Բայրոն,
անգլիացի բանաստեղծ

 <<Ոչ մի ազգ գոյության իր կամքն ավելի ուժեղ չի արտահայտել երկու հազար տարվա ընթացքում որքան հայ ազգը: Ոչ մի ազգ ավելի համառությամբ չի պահպանել և ավելի խնամքով չի մշակել իր սեփական լեզուն>>:
Անտուան Մեյե
ֆրանսիացի հայագետ

<< Հայ լեզուն տունն է հայուն աշխարհիս չորս ծագերուն>>:
Մուշեղ Իշխան,
բանաստեղծ

Happiness for me

Էկոհամակարգերի հիմնախնդիրները

Էկոհամակարգը հանդիսանում է բաց համակարգ և բնութագրվում էէներգիայի մուտքային և ելքային հոսքերով։ Գործնականում ցանկացած էկոհամակարգի գոյության հիմքը արևի լույսի էներգիայի հոսքն է, որըթերմոմիջուկային ռեակցիայի հետևանք է՝ ուղղակի (ֆոտոսինթեզ) կամանուղղակի (օրգանական նյութերի քայքայում) տեսքով, բացառությամբստորջրյա էկոհամակարգերի։Էկոհամակարգում կարելի է առանձնացնելերկու բաղադրիչներ՝ բիոտիկ և աբիոտիկ։ Բիոտիկը բաժանվում է ավտոտրոֆ (օրգանիզմների, որոնք սկզբնական էներգիա են ստանում ֆոտո և քիմոսինթեզից կամ պրոդուցենտ են), և հետերոտրոֆ  (օրգանիզմներ, որոնքէներգիա են ստանում օրգանական նյութի թթվեցման գործընթացներից կոնսումենտ են և ռեդուցենտ), բաղադրիչներ, որոնք ձևավորում են էկոհամակարգի տրոֆիկական կառուցվածքը։ Ինչպես ցանկացած ասպեկտում, էկոհամակարգերի դեպքում նույնպես մարդն ունենում է իր ազդեցությունը: Անտառի օրինակը այն կարող է արտացոլվել անտառահատումներում կամ անտառատնկումներում: 

Մեզ շրջապատող էկոհամակարգի վառ օրինակ է ջրավազանը: Նրանում բնակվողձկների,բույսերի հետ, որոնք կազմում են համակարգի կենդանի բաղադրամասը՝կենսացենոզը։ Որպեսէկոհամակարգ ջրավազանի համար բնութագրական են որոշակի բաղադրության նաստվածքները,քիմիական բաղադրությունը և ֆիզիկական պարամետրերը, ինչպես նաև բիոլոգիականարտադրողականության որոշակի ցուցանիշները և տվյալ ջրամբարի յուրահատուկ պայմանները։

Մարդու տնտեսական գործունեության հետևանքով ձևավորվում են յուրատեսակ էկոհամակարգեր` ագրոէկոհամակարգեր: Ագրոէկոհամակարգերի օրինակ կարող են ծառայել արհեստականորեն ստեղծված այգիները, բանջարանոցները, խոշոր անասնապահական համալիրները, արոտավայրերը, մարգագետինները: Ի տարբերություն բնական Էկոհամակարգերի, Ագրոէկոհամակարգերը մարդկանց միջամտությամբ ենթարկվում են մի շարք փոփոխությունների, որոնց արդյունքում երբեմն խաղտվում են բնական էկոհամակարգերին բնորոշ կենսական գործընթացներ՝հողառաջացում,գենետիկական բազզայի նեղացում,նյութերի բնական շրջապտույտ եվ այլն:
Բացի այդ ագորէկոհամակարգերը խիստ անկայուն համակարգեր են: Դրանք ընդունակ չեն ինքնավերականգնվելու և ինքնակարգավորվելու:Ու դրանց պահպանման համար անհրաժեշտ է մարդու վերահսկողություն:

Ածխածնի շրջանառության գործընթացում կարևոր դեր են խաղում ածխածնի ենթօքսիդը (CO) և երկօքսիդը (CO2): Կենսոլորտում ածխածինն հիմնականում հանդիպում է իր ավելի շարժուն ձևով (CO2): Ածխաթթու գազի միգրացիայի առաջին ճանապարհը ունի մոտավորապես այսպիսի տեսք.ածխաթթու գազը կլանվում էֆոտոսինթեզի ժամանակ, որի արդյունքում սինթեզվում են բույսերի հյուսվածքները կազմող գլյուկոզն ու այլ օրգանական նյութեր:Հետագայում վերջիններս առաջացնում են մյուս բոլոր կենդանիօրգանիզմների հյուսվածքները` տեղափոխվելով սննդային շղթաներով: Ցերեկվա ժամերին բույսերը` ֆոտոսինթեզի արդյունքում, կլանում են ածխաթթու գազ, իսկ գիշերը դրա որոշ քանակություն կրկին արտազատվում է մթնոլորտ:

Ազոտը մտնում է սպիտակուցների և նուկլեինաթթուների կազմության մեջ և համարվում անփոխարինելի կենսածին տարր:

Մեծ է ֆոսֆորի կենսաբանական ու կենսաքիմիական դերը կենդանի բջջի կանքում: Առանց ֆոսֆորի հնարավոր չի սպիտակուցների սինթեզը: Այն մտնում է ուղեղի, կմախքի հյուսվածքների, խեցիների կազմի մեջ:

Բնական աղետներ

Աղետը երկրագնդում որոշակի փոփոխությունների հետևանքով առաջացած երևույթ է, որը պատճառում է ավերածություններ, մարդկային զոհեր, տուժածներին ինչպես` ֆիզիկան, այնպես էլ հոգեկան վնասներ: Կատարվածը աղետ է համարվում այն դեպքում, երբ վնաս է հասցվում անձամբ մարդուն` վերջինիս գույքին, կամ առողջությանը, հակառակ դեպքում այն դիտարկվում է որպես բնական երևույթ: Այսինքն, եթե դիտվել է բնական երևույթ, բայց արդյունքում մարդկային զոհ չկա, ուրեմն այն աղետ չէ: Կարելի է առանձնացնել մի քանի տեսակի աղետներ` բնական, տեխնածին, տրանսպորտային, տիեզերական, սոցիալական: Բնական աղետները ըստ ձևի շատ տարբեր են լինում: Օրինակ ցունամիներ, երկրաշարժեր և այլ աղետներ:Երկրաշարժերը տեղի են ունենում երկրակեղևի որոշակի զանգվածում կուտակված էներգիայի կտրուկ լիցքաթափման արդյունքում։

Տարբեր ժամանակաշրջաններում երկրաշարժերի առաջացումը բացատրվել է տվյալ ժամանակներում ընդունված պատկերացումների համաձայն և հիմնականում կապվել է տարատեսակ կենդանիների շարժումների հետ։ Այսպես օրինակ, հին Չինաստանում երկրաշարժերի «մեղավորը» ցուլն էր, Ճապոնիայում՝ ձուկը, Հնդկաստանում՝ խլուրդը և այլն։ Առաջին անգամ երկրաշարժերի բացատրությունը երկրի ընդերքում որոնելու վարկածն արտահայտել է հին հույն փիլիսոփա Արիստոտելը։ Նա համարում էր, որ Երկրի վրա առաջացող քամիները ճեղքերի և քարանձավների միջոցով մտնելով Երկրի ընդերք, այնտեղ առկա կրակի պատճառով ուժեղանում են և սկսում ճանապարհ որոնել դեպի Երկրի մակերևույթ, հենց դրա ժամանակ էլ տեղի են ունենում երկրաշարժերը։ Այս վարկածը թեև իր մեջ չի պարունակում ոչ մի լուրջ գիտական բացատրություն, սակայն երկար ժամանակ ընդունվել է որպես երկրաշարժերի առաջացման հիմնական վարկած։ Դրա շնորհիվ մինչև այժմ էլ մնացել է «սեյսմավտանգ եղանակ» հասկացությունը։ Բնական երկրաշարժերը կապված են տարբեր պրոցեսների հետ։ Հայտնի են տեկտոնական շարժումներով պայմանվորված երկրաշարժեր, հրաբուխների հետ կապված երկրաշարժեր, երկրակեղևում կարստային խոռոչների փլուզման հետևանքով առաջացող երկրաշարժեր և այլն։ Տեխնածին երկրաշարժեր ասելով պետք է հասկանալ այնպիսի երկրաշարժ, որը կապված է մարդկային գործունեության հետ։ Օրինակ ռազմական կամ արդյունաբերական պայթյունների հետևանքով առաջացող ցնցումները կարող են «տրրիգեր» (շարժիչ ուժ) հանդիսանալ ուժեղ երկրաշարժի համար։ Կամ օրինակ մեծ ջրամբարի կառուցումը կարող է հանգեցնել տվյալ տարածքում սեյսմիկ ակտիվության բարձրացման։
Նշված բոլոր տիպի երկրաշարժերից Հայաստանի տարածքում առավել ուժեղ և առավել տարածված են տեկտոնական երկրաշարժերը։ Երկրաշարժերը ըստ կանխատեսելիության կարելի է բաժանել նույնպես երկու խմբի՝

1.Կանխատեսելի երկրաշարժեր
2.Անկանխատեսելի երկրաշարժեր 

Ընդհանրապես երկրաշարժերի կանխատեսում ասելով պետք է նկատի ունենալ նրա տեղի, ուժգնության և ժամանակի հավանականային բնութագրերը։ Կանխատեսելի համարվում են այն երկրաշարժերը, որոնք իրենց «ստեղծման» փուլում թույլ են տալիս գրանցել տարատեսակ նախանշաններ։ Երկրաշարժերի նախանշաններից են համարվում՝ ստորգետնյա ջրերի մակարդակի փոփոխությունները, երկրամագնիսական դաշտի փոփոխությունները, ռադոն գազի անոմալ փոփոխությունները և այլն։

Աղբյուր 1, 2, 3, 4, 5, 6, 

Քաղաքագիտություն։ Քաղաքական կուսակցություններ

Ամեն մի ժողովուրդ ունի այնպիսի կառավարություն, ինչպիսին վաստակել է: Ժոզեֆ Մեստր

Activite

Մարկո։ Ողջույն օրիորդ։

Քրիստա։ Բարև ձեզ։

Մարկո։ Կարո՞ղ  եք ասել, թե ինչպես կարելի է հասնել գրադարան։

Քրիստա։ Այո, իհարկե։ Այն կարմիր շենքի ետևում է գրադարանը՝ ճաշարանի կողքին։

Մարկո։ Շնորհակալություն, դուք ֆրանսուհի՞ եք։
Քրիստա։ Ոչ, ես Բելգիացի եմ, ես սովորում եմ Ֆրանսիայում, իսկ դուք Ֆրանսիացի՞ եք։

Մարկո։ Ոչ, ես Իտալացի եմ։ Իմ անունն է Մարկոս Ադամո։
Քրիստա։ Հրա՜շք։ Ես սիրու՜մ եմ Իտալիան։ Իսկ ես Քրիստան եմ։
Մարկո։ Հաճելի էր ձեզ հետ ծանոթանալ։

Քրիստա։ Որտեղի՞ց եք դուք։
Մարկո։ Ես ծնունդով Իտալիայից եմ, Միլանից։ Իսկ դու՞ք։
Քրիստա։ Հրաշալի է։ Ինձ դուր է գալիս Միլանը, ես ծնունդով Բրյուգից եմ, այն Բելգիայի հյուսիսում է, բայց իմ ուսման ընթացքում ես ապրում եմ Ֆրանսիայում, Դիժոնում։
Մարկո։ Ես վաղը երեկոյան ձեզ հրավիրում եմ Իտալական երեկույթի, եթե դուք ազատ եք։

Քրիստա։ Շատ շնորհակալ եմ, ես շատ գոհ կլինեմ։ Այդ դեպքում մինչ վաղը։

Մարկո։ Մինչ վաղը։

Աղբյուր

Վերահսկենք մեր շրջակա միջավայրը

Լավ է այնտեղ, որտեղ մենք դեռ ոտք չենք դրել, բայց վատ այնտեղ, որտեղ արդեն հասցրել ենք լինել:

Մենք ապրում ենք մի միջավայրում, որը ստեղծել ենք ինքներս։ Մենք ինքներս ենք ընտրում
ինչպիսի միջավայրում ապրել, և մենք մեր ընտրություն արդեն կատարել ենք։ Մենք ապրում ենք խիստ անառողջ միջավայրում, որը նաև մեծ ազդեցություն է ունենում մեր առողջության և ապրելակերպի վրա։ Մեր ամենակարևոր և ամենաբարդ խնդիրը դա օդի աղտոտվածությունն է։ Clean air Asia էկոլոգիական խումբը հայտնում է, որ օդի աղտոտվածության պատճառով յուրաքանչյուր տարի ասիայում մահանում է 800.000 մարդ։ Օդի աղտոտվածության պատճառներն են արդյունաբերությունը, գյուղատնտեսությունը, կենցաղը, փոխադրամիջոցները։
Օդի աղտոտվածությունը անմիջական կապ ունի նաև մեր առողջության հետ։ Օդի աղտոտվածության պատճառով են առաջանում բռոնխիտ, ալերգիաներ, մաշկային, շնչառական, աչքերի և սրտի հետ կապված լուրջ հիվանդություններ։ Շնչառական օրգանների հիվանդությունները առաջանում են օդում առկա մասնիկների՝ փոշու, հեղուկի մանր կաթիլների, ծխի, մրի քանակի հետևանքով, այդ մասնիկները կարող են ներթափանցել թոքային հյուսվածքներ՝ առաջացնելով քաղցկեղ, ասթմա և այլ վտանգավոր հիվանդություններ։
Ես մեծ դեր ունեմ իմ միջավայրի աղտոտման հարցում։ Ամենամեծ խնդիրը մեզ համար հենց ինքներս մենք ենք, մենք չենք կարողանում կառավարել մեզ, դրա համար էլ չենք կարողանում կառավարել նաև բնությունը, մեր բնությունը։ Ես կարող եմ վստահ ասել, որ ես չեմ աղտոտում իմ միջավայրը։ Մեր խնդիրը այն է, որ մենք չենք անում այն, ինչը պահանջում ենք մյուսներից։ Բոլորս էլ պետք է հիշենք, որ ամեն ինչ սկսվում է հենց մեզնից, ու մաքրել էլ պետք է սկսել հենց մեզնից։ Քանի, որ ամենանհանգստացնող խնդիրը մարդկանց համար դա իրենց ֆինանսներն են, ուրեմն պետք է սկսել հենց է այդտեղից։ Պետք է տուգանքներ սահմանել փողոցում աղբ թափելու, ծառերը հատելու համար։ Ինձ թվում է, որ այդպես բոլոր կսկեն խնայել իրենց գումարները։


Մենք չպետք է համեստություն ակնկալենք բնությունից ,այն ամենից հետո,ինչ արել ենք բնությանը:          

ՀՀ Սահմանադրության փոփոխություններ

Հանրապետության նախագահի կարգավիճակը և գործառույթները

7 wonders of the world: The Colosseum

Հնդկական փիլիսոփայություն

Ներածություն․

Նախագծի թեմաները՝
Հին արևելքի փիլիսոփայություն
Հնդկական փիլիսոփայության ծնունդը
Փիլիսոփայական միտքը Հին Հնդկաստանում

Աշխատանքը վերաբերում է հին Հնդկաստանի փիլիսոփայությանը, դրա ծագմանը և զարգացմանը։ Աշխատանքի թեման ընտրել եմ ինքնուրույն։


Հնդկական մշակույթը ամենահնագույններից մեկն է աշխարհում: Փիլիսոփայական միտքը Հին Հնդկաստանում ձևավորվել է մ.թ.ա. 6-րդ դարում՝ կրոնադիցաբանական աշխարհայացքի ճգնաժամի ժամանա­կաշրջանում։ Հին հնդկացիների կրոնադիցաբանական պատկերացումներն ամփոփված են հնագույն գրական հուշարձաններում՝ Վեդաներում (վեդա նշանակում է գիտելիք, իմացություն), այդ պատճառով այդ գրականությու­նը կոչվում է վեդայական։ Վեդաները բաժանվում են չորս խմբի՝ Սամհիթ–ներ, Բրահմաներ, Արանյակներ և Ուպտնիշադներ։ Դրանցից հնագույնը Սամհիթներն են, որոնք, ըստ էության, հանդիսանում են մյուս վեդաների հիմքը։ Սամհիթները բաղկացած են չորս վեդաներից՝ Ռիգվեդա (հիմների վեդա), Սամավեդա (երգեցողությունների վեդա), Յաջուրվեդա (զոհաբե­րությունների վեդա) և Աթհարվեդա (հմայությունների և մոգությունների վեդա)։ Հին հնդկական փիլիսոփայական մտքի զարգացման գործում նշանա­կալից էր հատկապես Ռիգվեդան, որում քննարկվում են փիլիսոփայական բնույթի մի շարք հարցեր։ Վեդաների վերջին երեք խմբերը՝ Բրահմաները, Արանյակները և Ուպանիշադները, որոնք խմբագրվել են ավելի ուշ շրջա­նում (մ.թ.ա. 8-7-րդ դդ.), Ռիգվեդայի հիմների մեկնաբանություններ են։ Վե­դայական գրականության ամենափիլիսոփայական մասը Ուպանիշադներն են (ուպանիշադ՝ նշանակում է «նստել ուսուցչի կողքին»՝ ճշմարտությունը իմանալու նպատակով), որոնք հետագայում ստացել է նաև «սրբազան գի­տելիք» իմաստը։ Այստեղ արդեն ակնհայտորեն նկատվում է անցումը դի­ ցաբանական աշխարհայեցողությունից դեպի փիլիսոփայական մտածո­ղություն։ Օրինակ, եթե Ռիգվեդայում հիշատակվում է շուրջ երեք հազար աստծո անուն, ապա Ուպանիշադներում ակնարկվում է մեկ աստծու՝ Բրահմանի մասին։ Ընդ որում, Բրահման պատկերացվում է որպես գերա­գույն գոյ, բոլոր իրերի սկզբնապատճառ և բարձրագույն նպատակ։
      Մ.թ.ա II հազարամյակում արդեն ձևավորված դասակարգային հասարակություն ունեցող Հնդկաստան ներխուժեցին նվաճողներ, որոնք իրենց անվանում էին արյա(ազնիվներ), և իրենց ներկայացնում էին նահապետական-համայնական կենցաղը պահպանած քոչվոր ցեղեր:Եկվորները խառնվեցին Ինդոս գետի հովիտի տեղական բնակչության հետ: Միստիկները պնդում եմ, թե իբր Հնդկական փիլիսոփայությունը իր ծագման ժամանակից և մինչև մեր օրերը հանդիսանում <<գիտություն հոգու փրկության մասին>>, հիմնվում է կրոնական ճգնավորների փորձի վրա, որոնք մերժում են աշխարհը և կոչ անում հաղթահարել աշխարհիկ ամեն բան։ Լռության մատնելով մատրիալիզմի և աթեիզմի մեծ ավանդույթները Հին Հնդկաստանում, փիլիսոփայության պատմության կեղծարարները այդ երկիրը ներկայացնում են որպես միստիկական սպիրիտուալիզմի և կրոնական պատրանքների թագավորություն։ Հնդկաստանում հերյուրանքներ են տարածում այն մասին, թե կրոնը փիլիսոփայության մայրն է, արն առավել ամբողջությամբ մարմնավորված է վեդանտայի մեջ՝ աստ3վածաբանական  մի սիստեմում, նորը ծագել է մեր թվարկության I դարում և քարոզում էր մի ուսմունք աստծու մասին՝ որպես աշխարհի արարչի և միակ ռեալության մասին և այն մասին, որ միայն վեդանտան է ընունակ հագեցնոլու մարդկանց հոգևոր ծարավը և բուժելու XX դարի հասարակության խոցերը։ Առաջավոր գիտնականները, որոնք լայնորեն բացել են լուսամուտը դեպի հնդիկ ժողովրդի հոգևոր կյանքի իմացության աշխարհը, վաղուց հերքել են այն հեքիաթները, թե իբր նրան միշտ խորթ են եղել մատերիալիզմը և ռացիոնալիզմը։ Հնդկաստանում մեծ մտածողները փորձում էին լուծել գիտության դժվարագույն պրոբլեմները։ Հնդկական իմացաբանությունը, տրամաբանությունը, հոգեբանությունը, բարոյագիտությունը, և գեղագիտությունը զարմացնում են ստեղծագործական որոնումների խորությամբ և վերլծության ապշեցուցիչ ուժով։
    Հնդկական փիլիսոփայական միտքը սերտորեն կամ ունի մաթեմատիկայի և լեզվաբանության հետ։ Բուրժուական շատ իդեալիստ փիլիսոփաներ առասպելներ են տարածում հնդկական մտքի ինչ-որ առանձնահատուկ վերացականության մասին, որը բացատրվում է նրա միստիցիզմով, բնության ռեալությունը ժխտելու ձգտումով։ Իրականում վերացական մտածողության հակումը, որը նպաստել է հնդկական փիլիսոփայության զարգացմանը, բացատրվում է մաթեմատիկայի մեծ զարգացմամբ, այլ ոչ թե միստիկական հայեցողությամբ։ Հնդկաստանում մշակված է եղել հաշվի տասնորդական սիստեմը, որն այժմ ընդունվել է ամբողջ քաղաքակիրթ աշխարհը, ինչպես նաև այն թվերի պատկերումը, որը հետագայում ավելի փոփոխված ձևով սկսեց կոչվել արաբական։ Հնդիկները հայտագործել են զրո նշանը, որը ունի փիլիսոփայական խորը իմաստ։ Շրջագիծը, որը խորհրդանշում էր երկինքը, սկսեց նշանակել անցք, ոչինչ, այսինքն՝ ցույց էր տալիս, որ երկնքում ոչինչ չկա։
   Փիլիսոփայությունը հին Հնդկաստանում, ինչպես և մյուս երկրներում, ծնունդ է առել այն ժամանակ, երբ շան մարդկանց գիտակցության մեջ սկսել էին անհետանալ առասպելաբանական ավանդությունները, երբ փորձեր կատարվեցին զգայական և երևակայական կառուցումների փոխարեն տալ աշխարհի փաստարկված պատկերը՝ պրակտիկ փորձի հիման վրա, ելնելով  մ․թ․ա VI դարի սանկհյա սիստեմի հիմնադիր Կապիլի այն ուսմունքի, որ <<աշխարհը չի ստեղծվել, իսկ հետևաբար, չի եղել նաև նրա ստեղծողը, աշխարհի պատճառը եղել է ինքը՝ աշխարհը>>։ Հնդկական փիլիսոփայության ծագմանը նպաստել է բրահմայականության քայքայումը, վեդայական օրենքներից ազատվելու ձգտումը, առասպելները այլաբանորեն մեկնաբանելու փորձերը։ Հնդկական փիլիսոփայության պատմաբան Վ․ Ռուբենը գրել է, որ <<այն պահից, երբ որոշ հանդուգն ու պարզ մտածողներ հանգում են գիտության և կրոնի միջև եղած տարբերության գիտ3ակցմանը, սկսվում է փիլիսոփայության գիտակցումը>>։
   Փիլիսոփայությունը որպես գիտության ինքնուրույն բնագավառ Հնդկաստանում ծագել է, հավանաբար, ստրկատիրական հասարակության քայքայման ժամանակաշրջանում, մ․թ․ա VI դարում։ Մինչ այդ այն սահմանը, որը հնդկական փիլիսոփայությունը բաժանում է առասպելությունից, և կորչում է դեռ վեդաների մեջ։ Որոշ ժամանակ առաջ գտնում էին, որ վեդաները կազմված են եղել անչափ հին ժամանակներում, մոտավորապես V և անգամ VI հազարամյակներում, իսկ հիմա ենթադրում են, որ դրանք ստեղծվել են XII-X դարի։
   Մ․թ․ա․ X դարում հնդկաստանում ծագեց բրահմայական կրոնը, որը սրբագործել էր ստրկատիրական հասարակության բաժանումը չորս վառնայի (գույնի), այսինքն՝ յուրահատուկ խավերի․    բրահմաների (քրմերի), քշատրիներ (ռազմիկների), գայշյաների (երկրագործների), շուդրաների (ծառաների և ստրուկների)։ Վառնաների սիստեմից հետագայում կազմվեցին բազմաթիվ կաստաներ։ Բրահմանները սահմանել էին արգելքներ և սահմանափակումներ, որոնք կարգավորում էին հնդիկների կյանքը և վարքը։
   Բրահմայականությունը հիմնված է այն ուսմունքի վրա, որի համաձայն ամբողջ գոյի՝ Բրահմայի հիմքը համաշխարհային ոգին է, հատկանիշազուրկ աստվածային սուբստանցը։

Վերջաբան․

Աշխատանքի դժվարությունը անհրաժեշտ աղբյուրներ գտնելն էր։ Քանի, որ համացանցում տեղեկությունը քիչ է հիմնականում օգտվել եմ գրքերից։ Երբեք չէի կարդացել Հնդկաստանի և հնդկական փիլիսոփայության մասին։ Յուրօրինակ ու հետաքրքիր էր ինձ համար, տարբերվում էր։


Աղբյուրներ՝  1, 2, 3,

                      Մ․ Ի․ Շախնովիչ <<Փիլիսոփայության ծագումը և աթեիզմ>>
                      Սեյրան Զաքարյան <<Փիլիսոփայության պատմություն>>
                     

My future profession

Culture and tradition: "Water day"

Կենսոլորտ

Բնական թվեր

1. Առարկաներ հաշվելու համար օգտագործվող թվերը կոչվում են բնական թվեր:
2. Բնական թվերի բազմությունը նշանակվում է N-ով: N {1;2;3;...}
3. Բնական թվերը, դրանց հակադիր թվերը և զրոն կոչվում են ամբողջ թվեր:
4. Ամբողջ թվերի բազմությունը նշանակվում է Z-ով: 
5. 
   
6. Այն թվերը, որոնք օգտագործվում են առարկաներ հաշվելիս, անվանում են բնական թվեր: Ցանկացած բնական թիվ կարելի է գրել տասը թվանշանների միջոցով` 0, 1, 2, 3, 4, 5, 6, 7, 8, 9: Թվերի այսպիսի գրառումն անվանում են տասնորդական: Թվանշանի արժեքը թվի այդպիսի գրառման մեջ կախված է այն բանից, թե ինչ տեղ է այն զբաղեցնեւմ: Եթե 4 թվանշանը գրված է վերջում, ապա այն նշանակում է չորս միավոր, եթե նախավերջում` չորս տասնյակ, եթե վերջից երրորդ տեղում` ապա չորս հարյուրյակ և այլն:
7. Ամենամեծ թիվը, որ դուք առայժմ կարող եք անվանել, 999 999 999-ն է` ինը հարյուր իննսունինը միլիոն ինը հարյուր իննսունինը հազար ինը հարյուր իննսունինը: Դրան հաջորդող բնական թիվն անվանում են միլիարդ և նշանակում 1 000 000 000:

Հիշողություն

Ջրոլորտ